Açık ve saldırı türleri

Yetki yükseltme (privilege escalation)

Düşük yetkili bir hesabın daha yüksek yetki elde etmesi.

2 dk okumaSon güncelleme: 3 Kasım 2026

Yetki yükseltme nedir?

Yetki yükseltme (privilege escalation), bir saldırganın veya kullanıcının sahip olduğundan daha yüksek yetkiler elde etmesidir. Örneğin sınırlı bir web sunucusu hesabından yönetici (root) hesabına geçmek bu kapsamdadır.

Saldırganlar genellikle önce düşük yetkili bir erişim elde eder, ardından yetki yükselterek sistemin tamamını kontrol etmeye çalışır. Bu nedenle ilk girişin sınırlı olması, tek başına sorunun bittiği anlamına gelmez.

Nasıl çalışır?

İki temel tür vardır. Dikey yükseltmede düşük yetkili hesap, yönetici düzeyine çıkar. Yatay yükseltmede ise aynı seviyedeki başka bir kullanıcının verisine veya hesabına erişilir. Linux sistemlerde sıkça görülen yollar şunlardır:

Çekirdek veya sistem bileşenlerindeki açıkların istismarı.
Yanlış yapılandırılmış SUID/SGID dosyaları.
Gereğinden geniş sudo kuralları.
Herkesin yazabildiği betik ve zamanlanmış görevler.
Dosya sistemindeki aşırı gevşek izinler ve açıkta bırakılan kimlik bilgileri.

Sunucu ve hosting ortamında

Paylaşımlı hostingte bir hesabın ele geçirilmesi, yetki yükseltme ve yalıtım atlatma yoluyla diğer hesaplara sıçramaya çalışılabilir. Bu yüzden hesap yalıtımı (CageFS, chroot, konteyner gibi mekanizmalar), kullanıcıların yalnızca kendi dizinlerine erişmesi ve çekirdeğin güncel tutulması önemlidir.

Bir web kabuğu (webshell) ile elde edilen ilk erişim çoğunlukla web sunucusu kullanıcısına aittir. Saldırgan sonraki adımda bu hesaptan root’a çıkmayı dener; savunma da bu geçişi zorlaştırmaya dayanır.

Nasıl korunulur?

İşletim sistemi çekirdeğini ve paketleri güncel tutun.
En az yetki ilkesini uygulayın; servislere yalnızca ihtiyaç duydukları izinleri verin.
sudo kurallarını sınırlı komutlarla tanımlayın, genel ALL yetkilerinden kaçının.
SUID/SGID dosyalarını düzenli gözden geçirin ve gereksizleri kaldırın.
Yapılandırma dosyalarında parola ve anahtar bırakmayın; dosya izinlerini daraltın.
Hesap yalıtımı sağlayan çözümleri kullanın ve olağan dışı yetki değişikliklerini izleyin.

Sık yapılan hatalar

Servisleri gereksiz yere root olarak çalıştırmak.
Dizinlere 777 gibi geniş izinler vermek.
Çekirdek güncellemesini yeniden başlatma gerektirdiği için sürekli ertelemek.
İlk erişimi küçümseyip düşük yetkili ihlallerde ek inceleme yapmamak.

Sık sorulan sorular

Yetki yükseltme ne demektir?

Bir hesabın sahip olduğundan fazla yetki kazanmasıdır. Sınırlı bir kullanıcıdan yönetici düzeyine çıkmak tipik örnektir.

Yatay ve dikey yetki yükseltme arasındaki fark nedir?

Dikey yükseltme yetki seviyesini artırır, örneğin kullanıcıdan root’a. Yatay yükseltme aynı seviyede kalıp başka bir kullanıcının verisine ulaşır.

Yetki yükseltmeyi önlemenin en etkili yolu nedir?

Tek bir önlem yoktur; güncel çekirdek, en az yetki, sınırlı sudo ve hesap yalıtımının birleşimi en etkili yaklaşımdır. İzleme de ihlali erken fark etmenizi sağlar.