Dosya sistemi (ext4, XFS)

Dosya sistemi nedir?

Dosya sistemi, bir disk bölümünde dosya ve dizinlerin nasıl adlandırıldığını, yerleştirildiğini ve erişildiğini belirleyen yapıdır. Ham diski, kullanıcının ve uygulamaların yol adlarıyla çalışabildiği düzenli bir yapıya çevirir. Linux sunucularda en yaygın kullanılan iki dosya sistemi ext4 ve XFS’tir.

Dosya sistemi seçimi; performans, güvenilirlik, boyut sınırları ve bakım araçları açısından sonuç doğurur. Çoğu dağıtımın varsayılanı bu iki sistemden biridir.

Nasıl çalışır?

Dosya sistemleri veriyi bloklara böler, dosya bilgilerini inode adı verilen kayıtlarda tutar ve boş alanı izler. ext4 ve XFS, günlük (journal) tutan sistemlerdir: bir değişiklik önce günlüğe yazılır, sonra asıl yerine uygulanır. Böylece elektrik kesintisi gibi durumlarda tutarlılık kontrolü hızlı biçimde tamamlanır.

ext4 yaygın, olgun ve küçük ile orta boyutlar için dengeli bir seçenektir; boyut küçültme destekler. XFS büyük dosyalarda ve yüksek eşzamanlı G/Ç yükünde güçlüdür, çok büyük hacimleri iyi yönetir; ancak küçültülemez. Bazı dağıtımlar XFS’i varsayılan olarak sunar.

Sunucu ve hosting ortamında

Sunucu kurulumunda disk bölümleri mkfs.ext4 veya mkfs.xfs ile biçimlendirilir ve /etc/fstab ile bağlanır. Çok sayıda küçük dosya tutan web ve e-posta sunucularında inode tükenmesi sorun yaratabilir; bu durumda df -i ile inode kullanımı izlenir. Hosting kota sistemleri de dosya sisteminin kota özelliklerine dayanır.

Nelere dikkat edilmeli?

• Kullanım senaryosuna göre seçin: genel amaçlı için ext4, büyük veri ve yüksek eşzamanlılık için XFS değerlendirilebilir.
• /var, /tmp ve ev dizinleri için noexec, nosuid, nodev gibi bağlama seçeneklerini uygun yerlerde kullanın.
• Diskte hem alan (df -h) hem inode (df -i) kullanımını izleyin.
• Dosya sistemi hatası şüphesinde bağlı bir sistemde değil, bağlantısı kesilmiş bölümde fsck veya xfs_repair çalıştırın.
• Yedeğiniz olmadan tamir ya da yeniden biçimlendirme yapmayın.

Sık yapılan hatalar

• Bağlı bir dosya sistemi üzerinde onarım komutu çalıştırmak.
• XFS’i küçültebileceğini sanıp bölüm planını buna göre yapmak.
• Disk doluyken yalnızca alan kontrol edip dolu inode’u fark etmemek.
• fstab satırını hatalı yazıp yeniden başlatmada sunucuyu açılmaz hale getirmek.